UNCCD COP15’in 26 nolu Kararında, SDS’in küresel sıklığı, şiddeti ve süresinin son on yılda arttığı ve çölleşme, arazi bozulumu, kuraklık, biyolojik çeşitlilik kaybı ve iklim değişikliği ile daha da kötüleşebileceğine dikkat çekilerek, Sekretaryadan ve Küresel Mekanizmadan, Sözleşmenin kapsamı ve yetkisi dahilinde ve ortaklarla işbirliği içinde, SDS’den etkilenen ülkelerle istişarede bulunarak gönüllü bir politika rehberi geliştirmesi talep edilmiştir.
Bunun üzerine, 2024 yılı Ocak ayında UNCCD ve FAO tarafından, 25 sayfalık, “Guideline on the Integration of Sand and Dust Storm (SDS) Management into Key Policy Areas” adlı doküman hazırlanmıştır. STK Panelinin görüşüne sunulmuştur.
Rehber, SDS’in tanımı, karakteristiği, kaynakları, sosyo ekonomik etkileri, yönetimi için gereken bilgi kaynakları, prensipler ve tavsiyelerden oluşmaktadır.
Rehber, Sürdürülebilir Kalkınma Amaçlarına (SDG’ler), Arazi Bozulumunun Dengelenmesine (LDN), Paris Anlaşmasına, Afet Riskinin Azaltılması için Sendai Çerçevesine, Küresel Biyoçeşitlilik Çerçevesine ve gıda güvenliği önceliklerine vb. ulaşmak için formüle edilmiş/edilecek bölgesel ve ulusal stratejilere, eylem planlarına SDS politika ve uygulama çerçevesinin entegre edilmesini savunmaktadır.
Küresel olarak, SDS’in sosyo ekonomik maliyeti, gıda güvenliği, insan ve çevre sağlığına, geçim kaynakları ve ekonomik büyümeye yönelik oluşturduğu tehdidin büyüklüğü konusunda önemli bir veri ve farkındalık eksikliği bulunmaktadır. Diğer pek çok afetin aksine, SDS olaylarıyla ilişkili kayıp ve hasarların izlenmesi ve kaydedilmesi için sistematik bir mekanizma bulunmamaktadır. Nitekim 2015’de UNEA’da atılacak ilk adımın, veri toplanmasına ilişkin olduğuna vurgu yapılmıştır.
Rehbere dair UNCCD’ye gönderdiğimiz görüşlerimiz şu şekildedir;
- Rehberde, “SDS; güçlü ve türbülanslı bir rüzgar tarafından enerjik bir şekilde büyük yüksekliklere kaldırılan kum ve/veya toz parçacıkları topluluğu olarak tanımlanmaktadır” ve ayrıca SDS, rüzgar hızının mineral toprak, kum ve toz parçacıklarının zemin boyunca hareket etmesine neden olacak kadar yeterli olduğu durumlarda oluşan bir meteorolojik tehlike olarak kabul edilmektedir. Burada vurgulandığı gibi, rüzgar SDS oluşumunun temel unsurudur. Ancak Rehberde, rüzgarın sıklığı, hızı ve yoğunluğu gibi herhangi bir veri göremiyoruz. Rüzgar verisinde son yıllarda bir artış var mı yok mu? Rehbere, bu bilgi de dahil edilmelidir. Bununla birlikte, Rehber, son yıllarda SDS’de bir artış olduğunu söylüyor. Madem SDS oluşumunun temel unsuru rüzgar, buradan yola çıkarak, rüzgarın sıklığı ve yoğunluğunun da son yıllarda arttığını söylemek mümkündür. Bu nedenle, rüzgar verisini eklemek de yarar vardır. Rehberde, SDS’in %25 oranında insan kaynaklı olduğu belirtilmektedir. Ancak, güçlü rüzgarlar nedeniyle oluştuğu ifade edilen SDS’in, %25’inin antropojenik olduğunu söylemek, çok iddialıdır. Güvenilir bir kaynağımız yoksa, bunu bu Taslak Rehberden çıkarılması gerektiğini öneriyoruz. Ayrıca, 2017’de düzenlenen İklim Sözleşmesi Taraflar Konferansı’nın 5/COP23 sayılı Kararı’nda, toz fırtınaları iklim değişikliği nedeniyle şiddeti artan afetlerden biri olarak kabul edildiğini de hatırlatmak isteriz.
- Aslında, SDS arazi bozulmasının bir sonucudur. Bu bilgi, taslakta “2.3. SDS Kaynak Alanları” başlığı altında da halihazırda belirtilmiştir. SDS yönetimi aynı zamanda arazi bozulması yönetimi olduğundan, Rehberde İlkeler ve Öneriler başlıklı 5’nci bölüme, LDN hiyerarşisinin de eklenmesini öneriyoruz.
(5) Rehberde yazılı olan “Rehber, UNCCD kapsamındaki ulusal LDN hedeflerinin belirlenmesine uyumludur ve Sendai Afet Riskini Azaltma Çerçevesi 2015-2030’da yer alan ilke ve uygulamalarla yakından uyumludur” cümleleri yerine “Rehber, UNCCD kapsamındaki ulusal LDN hedefleri ve hiyerarşisiyle uyumludur. SDS yönetim uygulamaları ve önlemleri arazi bozulması yönetim yaklaşımıyla tamamen uyumludur.” Rehber, Afet Riskini Azaltma Sendai Çerçevesi 2015-2030’da yer alan ilkeler ve uygulamalarla yakından uyumludur” cümlelerinin kullanılmasını öneriyoruz.
(5.1) “Kapsayıcı ve sorumlu arazi yönetimi (örn., mülkiyet güvenliği), entegre arazi kullanım planlaması (ILUP) ve sürdürülebilir arazi ve su yönetimi, SDS ile mücadele çabalarının verimliliğini ve etkinliğini artırabilecek temel ilkeler ve uygulamalardır.” cümleleri yerine, “Arazi bozulmasını önleme, azaltma ve iyileştirme (rehabilitasyon, restorasyon vb.), SDS ile mücadele çabalarının verimliliğini ve etkinliğini artırabilecek temel ilkeler ve uygulamalardır.” cümlelerinin kullanılmasını öneriyoruz.
- SDS için önemli olan bazı uluslararası (BM Genel Kurulu, UNEA, COP’lar) kararlarda “4.1 Küresel” bölümüne veya 4’ncü bölüm altında yeni bir bölüme eklenmelidir. Örneğin,
- 2015, BM Genel Kurulu tarafından kabul edilen Kum ve Toz Fırtınalarıyla Mücadele hakkındaki 70/195 sayılı karar,
- 2016, UNEA2 tarafından kabul edilen Kum ve Toz Fırtınaları ile ilgili 2/21 sayılı karar,
Rehberde altını çizmek istediğimiz üç noktanın altıı kısaca çizmek gerekirse;
Birisi rüzgar konusu ki yukarıda açıklanmıştır, UNCCD’ye iletilen görüşte de bulunmaktadır, rüzgar verisinin göz ardı edilmemesi önemlidir,
- İkincisi, Rehber’de SDS Fonunun olmadığından bahsetmektedir, çok yakın zamanda bir SDS Fonu oluşturulmasına dair adımlar atılacağını aklımıza getirmektedir,
Üçüncü olarak da Rehber’de, SDS’in arazi bozulumundan daha fazla ön plana çıkarıldığı anlaşılmaktadır. SDS için daha fazla çaba gösterilmesi yerine ki arazi bozulumunun sonucudur, arazi bozulumunun önlenmesi, azaltılması ve geri kazanımına yönelik çabaların artırılması hali hazırda SDS’in de yönetilmesine yarayacaktır.
Yorum Yaz